Táknmál eru mál hreyfinga og rýmis, mál handa og augna, mál óhlutbundinna samskipta og myndrænna frásagna, þau eru ólík öðrum tungumálum heimsins vegna þess að þau byggja ekki á töluðum orðum. Táknmál búa yfir málfræði líkt og raddmál heimsins. Þau eru ekki ný tungumál heldur eiga sér langa hefð og eru náttúrulegt form samskipta.

Rannsóknir á táknmálum hófust fyrst í kringum 1960 og þá á ASL, ameríska táknmálinu. Þessar fyrstu rannsóknir sýndu að táknmál voru fullgild tungumál á sama hátt og raddmál. Með aukinni þekkingu á uppbyggingu táknmála jókst virðing almennings fyrir þeim. Í framhaldi af því jókst skilningur á nauðsyn táknmálsins fyrir heyrnarlausa og táknmálskennsla fór vaxandi.

Tákn eru mynduð með einni eða tveimur höndum. Stakhandartákn eru mynduð með annarri hendi og tvíhandatákn eru mynduð með báðum höndum. Í táknmálum er talað um virka og óvirka hönd. Virka höndin er sú hönd sem við notum til þess að mynda tákn í stakhandartáknum en hvor höndin er virk skiptir ekki máli þegar talað er táknmál.
Táknmál eru móðurmál heyrnarlausra, þau eru fullgild mál sem eru á engan hátt síðri en raddmál heimsins. Táknmál eru tjáð með höndum, höfði, líkama, augnaráði og munn- og andlitshreyfingum. Þau eru numin með sjóninni en ekki heyrn líkt og raddmál heimsins. Þegar tákn er myndað inniheldur táknið handform, afstöðu, hreyfingu, myndunarstað og oftast nær munnhreyfingu (látbragð, svipbrigði).

William Stokoe kom auga á það að táknum mætti skipta í smærri einingar, líkt og orðum. Hann gerði í upphafi grein fyrir þremur einingum, handformi, hreyfingu og myndunarstað, en síðar bættust tvær við, afstaða og munnhreyfingar. Einingarnar fimm sem tákn eru mynduð úr hafa einar og sér enga merkningu en þegar þær raða sér saman mynda þær merkingarbæra heild, tákn. Tvö tákn hafa ólíka merkingu ef ein eða fleiri þessara eininga táknsins eru ólíkar. Einingarnar fimm má útskýra sem svo:

1. Handform gefur lögun handarinnar til kynna en öll tákn þurfa handform. Þau eru fjölmörg og mörg þeirra tilheyra fingrastafrófinu, en alls ekki öll. Sama handformið getur verið í mörgum táknum og tákn geta haft fleiri en eitt handform, þ.e. það verður breyting á handforminu innan tákns.
2. Afstaða handarinnar skiptir máli fyrir merkingu táknsins, þ.e. hvort lófi handarinnar (eða bak) snýr að eða frá líkama táknara. Einnig hvort lófi handarinnar snýr upp eða niður.
3. Hreyfing er ein mikilvægasta eining tákna. Hreyfing skiptist í þrennt, hreyfistefnu, hreyfihátt og samspil hreyfinga. Með hreyfistefnu er átt við hvort hreyfingin sé upp, niður, til hægri, til vinstri o.s.frv. Hreyfiháttur er hvernig hreyfingin er í tvíhandartáknum, s.s. með víxlhreyfingu, hreyfingu sem nálgast eða fjarlægist o.s.frv. Ólíkar hreyfingar eða hreyfingar í mismunandi áttir geta aðgreint tvö tákn sem að öðru leyti er eins.
4. Myndunarstaðir tákna eru mismunandi og er þeim skipt í þrjá flokka. Myndunarstaður á líkama, á höfði/andliti og í hlutlausu rými. Tákn geta haft tvo myndunarstaði en um það gilda ákveðnar reglur.
5. Tákn er ekki fullkomið nema rétt munnhreyfing fylgi því. Sum tákn hafa munnhreyfingu sem dregin er af íslensku orði, svokallaðar raddmálsmunnhreyfingar. Önnur tákn hafa munnhreyfingar sem einungis þekkjast í táknmálum og kallast þær táknmálsmunnhreyfingar. Í einstaka tilvikum er rangt að nota munnhreyfingar.

Táknmál eru mynduð innan svokallaðs táknarýmis, þ.e. á því svæði fyrir framan líkama táknara sem nær frá mitti til höfuðs. Eins og í raddmálum raðast tákn saman og mynda setningar. Reglur um orðaröð eru hins vegar svolítið óljósar og ber rannsakendum ekki saman um hver orðaröðin er, sumir halda því fram að hún sé frjáls.

Táknmál eru tjáð eins og áður sagði með föstum táknum sem raða sér saman í setningar. Það sem hins vegar einkennir orðasafn táknmáls er hinn svokallaði „virki“ orðaforði. Þessi orðaforði byggir mikið til á próformasögnum eða „classifier predicates“ sem verða til hverju sinni. Þar sem þessi uppbygging er mjög ólík þeim tungumálum sem við eigum að venjast getur þetta skapað vandamál í þýðingu og túlkun.

Auk fastra tákna og „virks“ orðaforða er hægt að fingrastafa orð og nöfn sem geta svo fest sig í sessi sem föst tákn. Það virðist vera mismunandi eftir táknmálum hversu mikið fingrastafrófið er notað. Fingrastöfun er tengd stafrófi þjóðtungu þess lands sem táknmálið er talað í og hver stafur á sitt handform. Þannig er hægt að fingrastafa öll orð í þjóðtungunni en það er tímafrekt. Eldri kynslóðir táknmálstalandi einstaklinga nota fingrastöfun meira en yngri kynslóðir.

Táknmál eru ekki eina samskiptaform heyrnarlausra, sem dæmi má nefna varalestur, heimatáknmál, látbrigði, táknaða þjóðtungu landsins og samskiptakerfi daufblindra. Mikilvægt er að samskiptin séu skýr og upplýsingarnar nákvæmar.

Þó mikið hafi áunnist í baráttu fyrir því að viðurkenna táknmál sem fullgild mál vantar enn mikið upp á að þau fáist almennt viðurkennd sem fyrsta mál heyrnarlausra. Heyrnarlausir hafa þurft að berjast í sínum hagsmunamálum í gegnum tíðina og er þeirri baráttu hvergi nærri lokið.