Nafnatákn eru stór þáttur í menningu heyrnarlausra um allan heim. Notkunarreglur nafnatáknanna eru breytilegar eftir löndum en í meginatriðum eru reglurnar þær sömu. Nafnatákn virka að mörgu leyti eins og skírnarnöfn nema þau eru tákn.
Engin ein leið er réttari en önnur við val á nafnatákni. Fólk velur ólíkar leiðir í vali sínu á nafnatáknum og er það líkt vali fólks á skírnarnöfnum. Mikilvægast er að einstaklingurinn sé ánægður með nafnatáknið sitt og að enginn annar í umhverfi hans sé með sama nafnatákn. Nafntákn eiga það öll sameiginlegt að með táknum er alltaf munnhreyfing skírnarnafns eða gælunafns einstaklingsins. Þetta getur auðveldað manni að skilja frásögn táknara ef maður hefur ekki áður séð nafnatákn einstaklings notað. Ef einstaklingur er kynntur er alltaf byrjað á að fingrastafa skírnarnafnið og síðan er nafnatákn hans sýnt.
Samuel J. Supalla bendir á að við val á nafnatákni sé mikilvægt að hafa í huga hvort nafnatáknið falli að reglum táknmálsins. Einnig bendir hann á að þegar heyrandi einstaklingur er að velja sér nafnatákn sé nauðsynlegt að hann leiti sér ráðleggingar hjá heyrnarlausum einstaklingi.
Rannsóknir á nafnatáknum í íslensku táknmáli eru ekki margar, ekki frekar en á táknmálinu í heild sinni. Árið 1995 gerði Kristín Irene Valdemarsdóttir könnun á nafnatáknum í íslensku táknmáli, þar sem einn táknari táknaði 99 nafnatákn og tekið var upp. Nafnatáknin voru svo flokkuð og skoðuð vandlega. Eftirfarandi skýringarmynd notar hún til þess að greina nafnatákn í flokka:

Niðurstöður þessarar könnunar sýna að algengustu nafnatáknin í íslensku táknmáli eru lýsandi nafnatákn, þar sem líkamleg og karaktersbundin einkenni ráða mestu um val á nafnatákni. Rannsókn sem gerð var árið 2004 af Soffíu Ámundadóttur, Nafnatákn í táknmáli – Rannsókn á íslenskum nafnatáknum, styður þessar niðurstöður.
Einnig kom fram í könnuninni að algengasti myndunarstaður nafnatákna er höfuð/andlit eða um 58 nafnatákn. Líkami fyrir neðan háls, með snertingu er myndunarstaður 14 nafnatákna og síðast ber að nefna nafnatákn mynduð í hlutlausu rými fyrir framan líkama, án snertingar við líkama en þau voru 12 talsins.
Líklegt er að íslensk nafnatákn eigi að einhverju leyti rætur sínar að rekja til Danmerkur. Dönsk nafnatákn eru oftast byggð á útliti eða persónueinkennum einstaklings sem nafnatáknið á. Stytting á stöfun í nafnatáknum er algeng í dönsku táknmáli og er andlit algengur myndunarstaður.
Helstu ástæðuna fyrir tengslum milli Danmerkur og Íslands í nafnatáknum gæti verið að rekja til síðustu aldar. Málefnum heyrnarlausra var lítill gaumur gefinn hér á landi og heyrnarlaus börn voru send til náms í Málleysingjaskólann í Kaupmannahöfn.
Til að fræðast meira um nafnatákn er bent á lokaritgerð til B.A.-prófs frá HÍ árið 2004 eftir Soffíu Ámundadóttur, Nafnatákn í táknmáli – Rannsókn á íslenskum nafnatáknum.
|